Tìm hiểu di tích lịch sử Quốc gia: “Địa điểm thành lập cơ quan chỉ huy chiến khu Nguyễn Huệ” (03/01/2018)

 

Nhà bia ghi dấu sự kiện di tích

Xã Yên Lãng nằm cách trung tâm huyện Đại Từ 14km về phía Tây, là nơi tiếp giáp giữa 2 tỉnh Thái Nguyên và Tuyên Quang qua đèo Khế. Yên Lãng là vùng đất có lịch sử phát triển từ lâu đời. Trải qua hàng thế kỷ, nhân dân nơi đây đã khai phá đất đai, phát triển sản xuất, xây dựng quê hương, vun tạo nên truyền thống lịch sử - văn hóa, phong tục, tập quán tốt đẹp. Đây cũng chính là mảnh đất anh hùng, là nơi khai sinh cơ quan chỉ huy chiến khu Nguyễn Huệ - cơ quan đầu não, nơi tập hợp, bồi dưỡng, đào tạo lực lượng cách mạng nòng cốt cho cuộc đấu tranh giành độc lập và kháng chiến chống thực dân Pháp.  

Năm 1936, tổ chức cơ sở Đảng ở La Bằng - cơ sở Đảng đầu tiên ở Đại Từ và tỉnh Thái Nguyên được thành lập với 4 đảng viên. Từ đây, phong trào cách mạng phát triển dần sang các xã lân cận trong đó có xóm Đồng Măng và các xóm thuộc khu vực núi Hồng, Yên Lãng.

Năm 1940, đồng chí Nguyễn Trung Thành (xã Phú Xuyên) tới xã Yên Lãng tuyên truyền, giác ngộ và kết nạp Lý Thanh (xóm Khuôn Muống) - một thanh niên yêu nước 17 tuổi dân tộc Nùng vào Hội Thanh niên phản đế. Chỉ trong một thời gian ngắn, đồng chí Lý Thanh đã tuyên truyền và vận động được nhiều thanh niên tích cực tham gia Hội. Hội Thanh niên phản đế ngày càng mở rộng về quy mô, là điều kiện thuận lợi để phong trào cách mạng ở Yên Lãng phát triển trong những năm tiếp theo. Đồng chí Lý Thanh được giao phụ trách  Hội thanh niên cứu quốc huyện. Phong trào cách mạng lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng. Hầu hết các xã đã thành lập được Ban Việt Minh, ở Yên Lãng thành lập trung đội tự vệ cứu quốc làm nhiệm vụ bảo vệ cách mạng, bảo vệ nhân dân.

Tháng 4/1943, đồng chí Tân Hồng (Chu Văn Tấn), Chỉ huy Cứu quốc quân quyết định đặt căn cứ tại núi Hồng trên địa bàn xã Yên Lãng. Ngày 25/2/1944, trung đội Cứu quốc quân III được thành lập tại Khuổi Kịch (Sơn Dương, Tuyên Quang). Địa bàn hoạt động của trung đội Cứu quốc quân III là Đại Từ, Sơn Dương và phát triển sang các huyện khác của tỉnh Tuyên Quang. Được lực lượng Cứu quốc quân tăng cường, hỗ trợ, phong trào đấu tranh cách mạng ở Đại Từ càng thêm sôi nổi.

Đầu năm 1944, đồng chí Hoàng Quốc Việt - Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ lên kiểm tra phong trào, nhận thấy chiến khu Hoàng Hoa Thám có phong trào cách mạng khá phát triển nhưng địa bàn rộng nên gây khó khăn cho việc chỉ đạo. Vì thế, để thuận tiện cho việc lãnh đạo chung, đồng chí Hoàng Quốc Việt đại diện Trung ương quyết định chia tách chiến khu Hoàng Hoa Thám.

Ngày 10/10/1944, tại gia đình ông Lâm Vạn Đại (dân tộc Sán Chí, xóm Khuôn Nanh, Yên Lãng), Hội nghị cán bộ về việc chia tách chiến khu Hoàng Hoa Thám được tổ chức. Hội nghị có sự tham gia của 12 cán bộ đảng viên vượt ngục Chợ Chu, đội Cứu quốc quân và cán bộ ở địa phương, do đồng chí Song Hào và đồng chí Chu Văn Tấn chủ trì. Sau một thời gian họp bàn, Hội nghị đi đến quyết định chia tách chiến khu Hoàng Hoa Thám thành 2 chiến khu là Nguyễn Huệ và Quang Trung; đồng thời phân công công tác cho 12 đảng viên vượt ngục Chợ Chu:

- Phân khu A còn gọi là chiến khu Hoàng Hoa Thám: Địa bàn trải rộng từ tả ngạn sông Cầu sang Võ Nhai, sang một phần huyện Phú Lương, huyện Đồng Hỷ, huyện Yên Thế, huyện Hữu Lũng, huyện Bắc Sơn. Đồng chí Chu Văn Tấn làm lãnh đạo chiến khu.

- Phân khu B còn gọi là chiến khu Nguyễn Huệ: Từ hữu ngạn sông Cầu qua núi Chúa, núi Hồng sang Tam Đảo, hết tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Hà Giang, huyện Yên Bình của tỉnh Yên Bái, huyện Đoan Hùng của tỉnh Phú Thọ. Chiến khu Nguyễn Huệ do đồng chí Song Hào là Bí thư Khu ủy. Đồng chí Tạ Xuân Thu và đồng chí Lê Hiến Mai làm Ủy viên Khu ủy. Đồng chí Song Hào cũng phân công các cán bộ cốt cán về hoạt động ở Sơn Dương, Đại Từ, Chiêm Hóa, Yên Sơn, phối hợp với cán bộ Cứu quốc quân và cán bộ cốt cán ở địa phương để củng cố, phát triển cơ sở cách mạng.

Sự chia tách của chiến khu Hoàng Hoa Thám và thành lập chiến khu Nguyễn Huệ đã đáp ứng yêu cầu cấp bách của nhiệm vụ cách mạng, phù hợp với phong trào đang phát triển của quần chúng địa phương nói riêng và cả nước nói chung, chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa. Quyết định thành lập chiến khu mang tên người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ tỏ rõ ý chí quyết tâm, tinh thần đấu tranh vũ trang giành độc lập dân tộc.

Từ cuối tháng 10/1944 đến tháng 12/1944, đồng chí Song Hào - Bí thư Khu ủy kiêm thường trực đóng tại cơ quan chỉ huy bí mật ở nhà đồng chí Lý Thanh, xóm Khuôn Muống, xã Yên Lãng. Từ Khuôn Muống, hàng ngày Khu ủy đã lãnh đạo, chỉ huy các huyện Sơn Dương, Đại Từ, Định Hóa, Chiêm Hóa... bằng cách cho giao liên “mang thư cuộn tổ sâu, gửi cán bộ”. Từ khi thành lập, Khu ủy trở thành cơ quan đầu não và đã phát huy được vai trò của mình trong việc chỉ đạo, xây dựng và phát triển phong trào cách mạng, ảnh hưởng mạnh mẽ đến quần chúng nhân dân, khiến kẻ địch không dám hung hăng như trước.

Ngày 9/3/1945, Nhật tiến hành đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dương. Chớp thời cơ đó, Khu ủy đã lãnh đạo lực lượng vũ trang, nhân dân một số địa phương vùng dậy giành chính quyền. Ngày 13/3/1945, Khu ủy chiến khu Nguyễn Huệ tổ chức hội nghị (có đồng chí Chu Văn Tấn dự), quyết định khởi nghĩa giải phóng toàn bộ các huyện trong chiến khu. Ngày 14/3/1945, huyện Sơn Dương được giải phóng, Ủy ban nhân dân cách mạng châu Tự Do được thành lập. Cuối tháng 3/1945, các huyện Đại Từ, Định Hóa, Chiêm Hóa, Na Hang... tiến hành giành chính quyền cấp huyện và cấp xã. Mỗi huyện, xã đều thành lập chính quyền cách mạng; trong chiến khu đã xây dựng được 1 đại đội vũ trang tập trung, tạo thành một vùng giải phóng rộng lớn. Suốt một dải hữu ngạn sông Cầu từ Thái Nguyên đến Tuyên Quang đều do cách mạng làm chủ. Đây là kết quả của quá trình xây dựng lực lượng, lãnh đạo khởi nghĩa của Khu ủy chiến khu Nguyễn Huệ với nòng cốt là 12 cán bộ vượt ngục Chợ Chu do đồng chí Song Hào làm chỉ huy trưởng.

Chiến khu Nguyễn Huệ và cơ quan chỉ huy chiến khu còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng căn cứ địa Tân Trào. Đầu năm 1945, tình hình cách mạng diễn biến mau lẹ, căn cứ địa Cao Bằng do quá xa đồng bằng và các thành phố nên không còn thích hợp với vai trò trung tâm chỉ đạo cách mạng. Theo chỉ thị của Bác Hồ, đồng chí Võ Nguyên Giáp và ban lãnh đạo chiến khu Nguyễn Huệ đã tìm, phát hiện và lựa chọn Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên Quang) làm cơ quan đầu não chỉ đạo cách mạng. Cơ quan chỉ huy chiến khu Nguyễn Huệ ở xóm Khuôn Muống (Yên Lãng, Đại Từ) cũng được rời sang Kim Lung (Tân Trào, Sơn Dương).

Với sự thành lập khu giải phóng Việt Bắc gồm 6 tỉnh (Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên) và việc hợp nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam Giải phóng quân, Khu ủy - cơ quan chỉ huy chiến khu Nguyễn Huệ đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, góp phần tạo bước ngoặt mới về thế và lực để tiến hành Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.

Khu ủy chiến khu Nguyễn Huệ còn góp phần bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt cho cuộc đấu tranh giành độc lập và kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong quá trình lãnh đạo phong trào ở chiến khu Nguyễn Huệ, những cán bộ của cơ quan chỉ huy được tôi luyện về kinh nghiệm lãnh đạo, khả năng chiến đấu, ý chí kiên cường và tấm lòng trung thành với Đảng, với cách mạng.

Với ý nghĩa lịch sử to lớn ấy, ngày 12/2/1999, di tích đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng cấp quốc gia theo quyết định số 05/QĐ-BVHTT.

Hiện nay di tích có hai nhà bia ghi dấu sự kiện. Một là nơi thành lập cơ quan chỉ huy Khu ủy chiến khu Nguyễn Huệ tại nhà ông Lâm Vạn Đại. Hai là địa điểm làm việc của cơ quan chỉ huy chiến khu Nguyễn Huệ, đồng thời là nơi cất giấu vũ khí, quân dụng của cách mạng tại nhà ông Lý Thanh. Tháng 5/2012, hai nhà bia trong khu di tích được tu bổ tôn tạo theo lối truyền thống, có 4 đao cong, mái lợp ngói, giữa nhà dựng tấm bia đá nguyên khối ghi dấu sự kiện lịch sử.

 

Đ/c Phạm Duy Hùng - Chủ tịch UBND huyện Đại Từ

 

Bình chọn
Logo huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
Văn bản điện tử
Quảng Cáo
Video
Loading the video...
Liên kết web

TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ HUYỆN ĐẠI TỪ

Giấy phép số 111/GP-TTĐT, do Cục quản lý PTTH và TTĐT, Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày 27/05/2010

Email: ubnddaitu@thainguyen.gov.vn Điện thoại: 0280 3824200, 0280 3824209 Fax: 0280 3824400

Ghi rõ nguồn "http://daitu.thainguyen.gov.vn" khi phát hành thông tin từ website này